Skip Navigation Links
صفحه اصلی
فعاليت‌هاExpand فعاليت‌ها
بانك اطلاعاتي هنرمندانExpand بانك اطلاعاتي هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
پيوندهاExpand پيوندها
درباره ماExpand درباره ما
درباره همدان
    ثبت نام | ورود    

تاریخ انتشار  :  09:07 صبح ۱۳۹۱/۱۰/۴
تعداد بازدید  :  1320
Print
   
دف نوازان (بخش دوم و پایانی)

قادر شهسواری
 
 در مقاله پیشین درباره دف و انواع آن سخن رفت. اینک ادامه مقاله:
 
 شیوه کلی دف نوازی
دف در ایران با توجه به حضور پررنگی که دارد به دو گونه کلی نواخته میشود که در زیر به برسی آن میپردازیم .
 
الف : آئینی اعتقادی
پرشورترین حالت استفاده از دف که نوعی موسیقی اعتقادی و آئینی شمرده میشود را باید در تکیه های کردستان یافت ، در این مکان دف از احترام و قداست بسیاری برخوردار است و اکثر نوازندگان برجسته کشور نیز برخواسته از همین مکتب انسان ساز هستند . در مراسم این تکیه ها از دف برای همراهی در ذکر استفاده می شود که قائده کلی آن بصورت زیر است البته نوع استفاده ، مدت زمان اجرا و رهبری آن به عهده پیر جمع یا در اصطلاح خلیفه است .
ریتم های دف  درین مراسم عبارتند  از : قیام (حی الله)، غوثی، دائم، حدادی، سقزی ودائم کند و تند.
در ابتدا، اهل سلوک هنگام خروج از مرحله دنیوی و وصل الی الله در حالت خلسه، حلقه ای برای سماع و ذکر تشکیل می دهند که به ذکر اسماء خداوند و همچنین توسل به اولیاوانبیا و امامان و بزرگان دین، می پردازند و بدین سان برآنند که خود را هر چه بیشتر به یگانه معبود نزدیک سازند .
البته آنان با تشکیل حلقه ذکر دور هم نشسته و با تلاوتی چند ار قرآن مجید، شروع به ذکر می کنند و پیر حلقه نیز با الفاظ «توبه یا ربی»، «استغفرالله» و «استغفرالله و اتوب الیه» نیز مجلس را می آراید و نیز شجره نامه طریقت را برای جمع حلقه، بازخوانی می کند تا به اسماء امامان و انبیا الهی منتهی شود. سپس ذکر « لا اله الا الله» با صوت های مختلف، سنگین وتند بر زبانها جاری می گردد و هنگام تندخواندن ذکر الله، جمع از جای خویش بر خواسته دستهای همدیگر را می فشارند که به آن حالت « قیام یا حی الله » گویند. پس از ذکر قیام، به ذکر غوثی می پردازند و آن ذکر، «حی حی حی الله» می باشد که « الله حی الله» بر زبان آن جماعت دائم و پیوسته جاری می گردد . پس از آن به حدادی می پردازند که در این حالت، جوش و خروش عرفانی آنان منتهی به آرامش نسبی است که در نتیجه قرب الی الله روی داده است و ریتم سقزی و یا همان «حی الله الله»، پس از مرحله حدادی و رسیدن به آرامش  نسبی است که در پایان به ریتم دائم کند و تند رسیده و به پرواز در ملکوت اعلی در می آیند.
پرداختن به نگرش اعتقادی این موسیقی و جنبه های آن در حوصله این مقال نبوده و مجالی دیگر را می طلبد اما در باب استفاده ازساز دف و نیزریتم های منحصر به فرد این ساز به آن پرداختیم .
 ب : ارکستری بر پایه شناخت ریتمیک
در دو دهه اخیر و با وجود استفاده آهنگسازان و ملودی پردازان از ساز دف در برنامه ها و اجراهای مختلف ،اقبال شنیداری این ساز رو به افزایش گذاشته و در حال حاضر اکثر گروه های ارکستری کلاسیک و مقامی ایرانی ازین ساز در بخش کوبه ای خود بهره می برند . اما از آنجا که اجرای این ساز با سایر سازهای کوبه ای تفاوت های چشمگیری دارد و در پاره از موارد محدودیت های نیز در آن به چشم می خورد، رسیدن به متدی جامع در بحث اجرای ارکستری آن و نیز شناخت ریتمیک ، ملزم به پژوهش های گسترده و آزمون و خطاهای بسیاری ست در این مبحث بزرگانی چون مسعود حبیبی و عماد توحیدی برای یافتن و رسیدن به یک شیوه اجرایی مشخص رسالاتی طبع کرده اند که در نوع خود در تاریخ این ساز بی بدیل است اما کافی نیست .
 خروج دف از خانقاه را به استاد محمدرضا لطفی نسبت می دهند که در بین سال های ٦٠–٥٠ انجام گرفت و اولین کسی که دف را در موسیقی سنتی ایرانی وارد ساخته و نواخت استاد  بیژن کامکار  بود که ایشان را به عنوان پدر نوین دف نوازی می شناسند . استفاده به جا و درخور توجه گروه کامکارها از کردستان و گروههای بزرگ تنبور نوازی کرمانشاه از دف این ساز را در زمره پر طرفدارترین سازهای کوبه ای ایران قرار داده است .
بزرگان دف
استاد بیژن کامکار
در سال ١٣٢٨ در شهر سنندج چشم به جهان گشود.وی به یمن جو مساعد خانوادگی از همان کودکی با موسیقی آشنا و مانوس گردید و مقدمات موسیقی را نزد پدرش استاد حسن کامکار فرا گرفت.از ۶سالگی همکاری خود را با صدا و سیمای سنندج آغاز کرد. وی ابتدا به یادگیری تنبک روی آورد و پس از اینکه سازهای مختلفی را آزمود مجذوب تار گردید و این ساز را به عنوان ساز اصلی اش برگزید و تا حد نوازندگی تار در ارکسترهای رادیو سنندج و فرهنگ و هنر به سرپرستی پدرش از خود پیشرفت نشان داد.او این فعالیت های هنری خود را بهترین دوران هنری اش می داند.وی فنون علمی موسیقی را در نوجوانی در خانواده اهل هنری اش آموخت و در سال ١٣٥٣ به تهران رفت و به فراگیری مقدمات عالی موسیقی در دانشکده هنر های زیبای تهران نزد استادانی چون محمدرضا لطفی٬ دکتر تقی مسعودیه ٬ دکتر صفوت٬ شاهین و هرمز فرهت و آقای احمد پژمان پرداخته و ردیف های موسیقی ایران را تحت نظارت اساتید یاد شده فرا گرفت.آشنایی و همکاری با هنرمندان گروه های شیدا و عارف از جمله محمدرضا لطفی٬ محمدرضا شجریان٬ شهرام ناظری٬ حسین علی زاده و پرویز مشکاتیان تجارب ارزنده ای را در زمینه موسیقی اصیل ایرانی برای او به ارمغان آورد.نتیجه این همکاری اجرا و ضبط سیزده کاست بعد از انقلاب تحت عنوان چاووش با خوانندگان برجسته ای چون محمدرضا شجریان٬ شهرام ناظری٬ خانم سیما بینا و هنگامه اخوان می باشد که همگی آنها از یادگار های ارزنده موسیقی در دو دهه اخیر می باشد.وی در گروه های مختلفی به عنوان خواننده و نوازنده تار٬ رباب ٬ ضرب و دف همکاری داشته که می توان حضور موثر دف در ارکستر های موسیقی ایران را مدیون زحمات و نوازندگی قابل توجه ایشان دانست.شیوه دف نوازی وی منحصر به فرد و بسیار پر قدرت و پر محتوا بوده و می توان بسیاری از نوازندگان حال حاضر را به طور مستقیم یا غیر مستقیم شاگرد مکتب ایشان بشمار آورد.پس از پیوستن ارسلان٬ اردشیر و اردوان و دیگر برادرانش٬ بیژن کامکار به وصیت پدر٬ گروه کامکار ها را در سال ١٣٤٠ در تهران افتتاح نمود.بیژن کامکار در زمینه موسیقی کردی با همکاری گروه کامکار ها آثار بسیاری را ارائه کرده است.وی با ارکستر سمفونیک تهران همکاری داشته و در کنسرت های متعددی در فستیوال های معتبر جهانی به نوازندگی پرداخته و در معرفی موسیقی کردی و ایرانی به مردمان دیگر کشورها نقش بسزایی داشته است.از کارهای ایشان که به صورت کاست منتشر شده می توان از دف و رباب٬ دف و نی٬ آتش در نیستان٬ پرند٬ گل صد برگ٬ کانی سپی٬ ئاگری زیندو٬ شیده٬ هورامان٬ گل نیشان و ... نام برد .
 
 
 
 
استاد مسعود حبيبی
 در سال 1340 در كرمانشاه ديده به جهان گشود. در سن 12 سالگی به فراگيری پيانو و سپس دف پرداخت . او از جمله هنرمندانی است كه در عين حال كه هرگز عقايد و آرمان های اصيل خود را رها نكرده است ، ايده های نوينی را نيز در ذهن پرورده است . او با اركسترها و آنسامبل های مختلفی از جمله اركستر صدا و سيما همكاری دارد و آهنگسازان در اجرای كنسرتهای خود از نوازندگی او بهره گرفته اند.از جمله فعاليتهای ايشان همكاری با گروههايی چون صبا ، نوا، عارف، بيدل،ميتوان نام برد . همچنين دف نوازی مجموعه سی دی ها وكاستهایی شامل : ولايت عشق ، تنهاترين سردار،امام علی، زورق مهتاب، بوی بهشت، نوبهار، رقص گلها، دشت شقايقها و ... بعهده ايشان می باشد .در سال 1377 با تلاش فراوان از جمع هنرجويان خود گروه دالاهو را تشكيل داده كه حماسه ايران زمين باز تاب زحمات و تجربيات ايشان به همراهی گروه نوازی دالاهو می باشد.استاد مسعود حبيبی شيوه نوين دف نوازی را در 4 جلد جهت اجرای روشهای نوين دف تأليف و تدوين نموده است .
 
 
استاد عماد توحیدی
نوازنده و کارگردان و نمایشنامه نویس متولد 1351 کرمان است . توحیدی هنرمندی والا و ارجمند است وی توانست با پیگیری و کوشش های فراوان اثری را به کتابهای آموزشی موسیقی ایران عرضه کند که با بیش از بیست بار چاپ مجدد در ردیف پرفروش ترین کتابهای آموزش قرار بگیرد ، شیوه دف نوازی توحیدی یکی از بارزترین نمونه های دف نوازی ارکستریست .
 
 
از دیگر هنرمندان نامی این ساز در ایران میتوان به هنرمندان زیر اشاره کرد :
احمد خاک طینت ، سید تاج الدین ، مختار زند ، خجندی ، خاوری و ...
 
 
 
دف در همدان
اینکه چه کسی برای اولین بار در همدان دف را مورد استفاده قرار داده است تاریخ مشخصی ندارد اما بدون شک این ساز از مرزهای کردستان و کرمانشاه وارد این خطه شده و ابتدا دوره گردان و نوازندگان بزمی ازاین ساز بهره برده و سپس با ورود به حلقه های دراویش و عارفان به شکل اصلی خود بازگشته است رواج دف در دو دهه اخیر در همدان بسیار ملموس و در خور توجه است مراوده هنرمندان همدانی با استادان به نام دف در کردستان هم چون خلیفه کریم صفوتی و خلیفه میرزا آغه قوسی باعث گشت تا روش نوازندگی این ساز به روش کردی نزدیکتر گردد . از دیگر دلایل رونق این ساز در همدان تلاشهای بی وقفه استادان گرامی آقایان کامران قادری وساسان سلاسلی است که در دو دهه فعالیت خود تاثیرات زیادی را بر هنرمندان این ساز داشته اند .
و در آخر با معرفی چند تن از هنرمندان نامی این ساز در همدان بحث را به سرانجام میرسانیم .
سعید فلاحیان ، میروحید رادفر ، وحید ربیع پور ، احمد آریامنش ،مهدی ملکی ، حامد مردانیان ، مهدی حبیب وند ،مصطفی بیگی ، احسان باروتیان،کمال مدنی، شادی فریدونی ، مسعود خدایی ، مصطفی حیدری ، مرتضی حیدری ، مژده قصابان ، پریسا سادات سیف ، حسین احمدی ، عباس قاسمی ، مجتبی نوروزی ، صادق قادری ، صادق فنایی ، حسین حسینی ، مهدی فرامرزی ، مهدی انصاری ، علی مختومی ، امین شیروار ، سینا صفی ، حسین مومیموند ، حامد بیجنوند ، حسین سوری .
 
منابع
سازشناسی : محمد رضا درویشی
دف در آینه تاریخ : عماد توحیدی
شیوه دف نوازی : عماد توحیدی
مقالت مرتبط در آکا
مقاله منوچهر محمدی
مقاله زهرا صفا کیش
مصاحبه اختصاصی با کامران قادری
هرگونه نقل و استفاده از مطالب این سایت، تنها با ذکر منبع مجاز می‌باشد.
 

نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال