Skip Navigation Links
صفحه اصلی
فعاليت‌هاExpand فعاليت‌ها
بانك اطلاعاتي هنرمندانExpand بانك اطلاعاتي هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
پيوندهاExpand پيوندها
درباره ماExpand درباره ما
درباره همدان
    ثبت نام | ورود    

تاریخ انتشار  :  10:54 صبح ۱۳۹۱/۱۰/۵
تعداد بازدید  :  528
Print
   
دستگاهی برای بیان اسطوره و عرفان

حسن زندی
 چهارگاه یکی از دستگاههای موسیقی ایرانی و بسیار قدیمی و اصیل است. این دستگاه جنبه پهلوانی و حماسی دارد و حرکت و پیشرفت را می رساند. فضاهای اسطوره ای و قهرمانی تا عوالم روحانی و عرفانی با این دستگاه قابل بیان است. درواقع این قابلیت، به خصوصیات فنی دانگهای سازنده چهارگاه بر می گردد. نظام پرده بندی آن، هم دارای حرکت بالارونده و هم دارای حرکت پایین رونده و دارای دو نت محسوس (بجای یک نت محسوس) است و این خصوصیت صرفا منحصر به دستگاه چهارگاه است.
چهارگاه مانند انسان کاملی است که تمام خصایص و محسنات ذوق شرقی را داراست. اجرای این دستگاه در سطح عالی دشوار است و آثار ماندگار در این دستگاه به نسبت سایر دستگاهها کمتر است. گوشه های معروف این دستگاه عبارتند از:
1-    زنگوله: این گوشه با توجه به نوای آن تداعی کننده صدای زنگولۀ کاروانهاست و در یکی از مقامات دوازده گانه قدیم به آن نهاوند نیز گفته اند. (بحور الحان)
2-    زابل: نام ولایتی است در سیستان. به گواهی شاهنامه، این سرزمین از قدیم مکان پهلوانان و دلیران بوده است.
3-    مویه: به معنی گریستن به همراه ناله جانسوز و حزن آور است.
4-    حصار: به معنی دژ، قلعه، حصار و بارو می باشد و برخی آن را از موسیقی مقامی آذربایجان دانسته اند.
5-    مخالف: این نام از تعزیه وارد ردیف آوازی شده است و در مقابل آن موافق خوان قرار دارد. لحن آوازی مخالف خوان بیشتر حالت یورش و نهیب دارد.
6-    رجز: به معنی طولانی کردن سخن است. رجز یکی از نغماتی است که در جنگ های اعراب به کار برده می شد، بدین صورت که از هر دوطرفِ جنگ، ابتدا شعرا به شعرخوانی می پرداختند و بعد دو پهلوان با هم نبرد می کردند.
7-    منصوری: نام این گوشه به منصور زلزل که استادِ اسحاق موصلی بوده است نسبت داده می شود. وی پرده ای بر دستان عود قدیم اضافه کرد که به پرده زلزل معروف است.
پیچیدگی درونی آواز در دستگاه چهارگاه طوری است که اگر هنرمند بخواهد از حیطه ردیف خارج شود و کار نویی ارائه کند که هم تازگی داشته باشد و هم اصالت، تنها کافی است شناخت درونی ویژه ای به این نغمات داشته و از استعداد کافی برخوردار باشد.
تصنیف های معروف این دستگاه عبارتند از: هزاردستان (امیر جاهد)- چه خوش صید دلم کردی (اسماعیل مهرتاش)- کجا سفر رفتی (علی تجویدی)- ساز شکسته (علی تجویدی)- بعد از آن شب بی خبری (پرویز یاحقی)- پیغام من (علی تجویدی)- صبح است ساقیا (پرویز مشکاتیان)- ایران خورشیدی تابان دارد (علیزاده)- ای برادر (محمدرضا لطفی) و نیز قطعاتی مانند: دخترک ژولیده (علینقی وزیری)- چکاد (مشکاتیان)- قطعه چهارگاه برای ویولن و ارکستر (فرهاد فخرالدینی)- به یاد استاد حسین تهرانی (فرامرز پایور) و حصار (حسین علیزاده)

نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال