Skip Navigation Links
صفحه اصلی
فعاليت‌هاExpand فعاليت‌ها
بانك اطلاعاتي هنرمندانExpand بانك اطلاعاتي هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
پيوندهاExpand پيوندها
درباره ماExpand درباره ما
درباره همدان
    ثبت نام | ورود    

تاریخ انتشار  :  11:21 صبح ۱۳۹۰/۹/۲۱
تعداد بازدید  :  729
Print
   
تعزیه؛ میراث معنوی ایرانیان

.
تعزیه؛ میراث معنوی ایرانیان
 
حسن زندی
سوگواری ایام محرم در ایران به دوران آل بویه برمی‌گردد. آل بویه، شیعه مذهب بودند و دهه اول ماه محرم را به عزاداری می­پرداختند. این سنت تا اوایل سلطنت طغرل سلجوقی و تا انقراض دیلمیان ادامه داشت. در سده هفتم و هشتم هجری، مذهب شیعه در ایران قوت یافت و اشعاری در رثای امامان و شهیدان و اسرای کربلا سروده می­شد. ساخت انواع نوحه و مرثیه و خواندن آنها به همراهی طبل و سنج مرسوم بود.
رواج سینه زنی و دسته گردانی در ایام محرم و صفر از دوره صفویه متداول شد. روضه خوانی نیز در عصر رواج یافت. در دوران تیموریان شخخی به نام "ملا حسین کاشفی" کتابی با عنوان "روضة الشهدا" به فارسی نوشت. شیعیان این کتاب را از رو خوانده و عزاداری می­کردند و کم­کم کسانی که این کتاب را می­خواندند "روضه خوان" لقب گرفتند.
با روی کار آمدن صفویان، سیر نزولی موسیقی بویژه جنبه علمی آن آغاز شد. در این ایام مراسم نوحه خوانی و روضه خوانی فرصتی شد که روضه خوانان خوش صدایی که با دقایق موسیقی آشنا بودند، در جهت حفظ الحان و نغمات موسیقی ملی کوشش کنند.
عصر قاجار، دوره انقلاب هنری و تجدید حیات موسیقی ایران بود. علاقه شاهان قاجار به خوانندگان مذهبی و توجه آنان به نوحه، روضه، اذان، و مناجات و دادن انعام و اعطای طبقه­ای خاص به این قشر باعث گسترش موسیقی مذهبی شد. در این میان وعاظ و روضه خوانان و موسیقی دانان بنامی ظهور کردند که می‌توان در میانشان به اسامی زیر اشاره کرد: میرزا لطف اله اصفهانی، تاج الواعظین، شیخ علی زرگرباشی، شیخ طاهر خراسانی (ضیاء الذاکرین)، شیخ حسن کاشانی، امین الواعظین، سیف الذاکرین تبریزی، حاج میرزا حبیب (شمس الذاکرین)، خاندان ملک تفرشی، بدیع المتکلمین، صدر اصفهانی و سید حبیب­الله ستایشگر.
از دیگر مراسم مذهبی دوران قاجار، اجرای تعزیه یا شبیه خوانی بود. در سال 1248 به دستور ناصرالدین شاه، عظیم ترین سالن نمایش در طول تاریخ ایران در محله ارگ، با گنجایش 20 هزار نفر و با صرف مبلغ 150 هزار تومان ساخته شد که به تکیه دولت معروف است. تکیه دولت مرکز موسیقی مذهبی و تعزیه گردانی قرار گرفت. مدیر تکیه "معین البکاء" بود که خود موسیقی دانی مطلع به شمار می­رفت و نقش هر یک از شبیه خوانان را تعیین می­کرد. ناصرالدین شاه، میرزا نصراله اصفهانی را مامور جمع آوری اشعار قدیمی تعزیه و همکاری با معین البکاء و سرایش اشعار بر روی برخی از الحان کرد.
تعزیه تلفیقی از شعر و موسیقی و نمایش و از ابداعات ایرانیان به شمار می­رود و بزرگترین نقش را در نگهداری، انتشار، و رواج موسیقی ملی و قدیم ایران برعهده داشته است. همچنین در نوحه ها می­توان بسیاری از ادوار ریتمیک و کهن را مشاهده کرد. کانون های اصلی تعزیه نیز تهران، اصفهان، قزوین، ساوه، زرند و شمال ایران بودند.
 در تعزیه دو گروه موافق خوان و مخالف خوان به شبیه خوانی می­پردازند. مخالف خوان ها رجز خوانی می­کنند اما موافق خوان ها اشعار را در دستگاهها و آوازها و گوشه ها اجرا می­کنند. مثلا حضرت عباس چهارگاه می­خواند و حضرت زینب کبری، گبری؛ حرّ، عراق و عبدالله بن حسن، راک؛و به همین جهت در ردیف، آن گوشه را راک عبدالله می­گویند. آوازها نیز در بیات ترک، شور، دشتی، رهاوی، و نوا اجرا می­شوند. برخی از تعزیه خوان ها نیز از نغمات مناطق خود در تعزیه استفاده میکردند مثلا بیت خوانی در شمال خراسان، امیری در مازندران، شروه خوانی در خوزستان، گیلکی و غربتی در گیلان، صابونی، بختیاری، و جهرمی در بختیاری و حفانی و سرکویری در دامغان.
سازها در این دوره شیپور، قره­نی، طبل، دهل، کرنا، و سنج است. در صحنه های جنگ با کوبیدن شمشیر روی سنج صدای برخورد شمشیر را القا میکردند. طبل هم هنگام ورود اشخاص استفاده می­شد. سازها کمتر با آواز همراهی می­کردند و دلیل آن شاید این باشد که همراهی ساز ممکن بود مانع شود که شعر و مفهوم آن به تماشاگر برسد.
از شبیه خوانان بزرگ آن زمان میتوان به ملا حسین قزوینی، میرزا حسن و میرزا حسین قزوینی، ملا شریف قزوینی، میرزا ابوالفضل طالقانی، ملا عبدالکریم جناب قزوینی، آقاجان ساوه ای، زین العابدین غراب قلی خان شاهی، اقبال السلطان، سید احمدخان سارنگ، و میرزا رحیم کمانچه­کش اشاره کرد. عده ای هم به سحرخوانی، مناجات­خوانی، و منقبت­خوانی می­پرداختند مانند: سید حسین عندلیب اصفهانی، قربان خان­شاهی، علی خان نایب السلطنه، حاجی مؤذن تفرشی، جناب دماوندی، حسینعلی نکیسا تفرشی، و سید جواد ذبیحی.
 

نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال