Skip Navigation Links
صفحه اصلی
فعاليت‌هاExpand فعاليت‌ها
بانك اطلاعاتي هنرمندانExpand بانك اطلاعاتي هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
پيوندهاExpand پيوندها
درباره ماExpand درباره ما
درباره همدان
    ثبت نام | ورود    

تاریخ انتشار  :  17:25 عصر ۱۳۹۱/۱/۲۳
تعداد بازدید  :  623
Print
   
اعجاز موسیقی

زینب عبدالرحیمی
اعجاز موسیقی
 
زینب عبدالرحیمی
نگاه به ستارگان و شنیدن موسیقی قبل از خواب، مؤثرتر از هر داروی آرام بخشی است.                                                                                                                       «هرمان هسه»
مقدمه:
موسیقی نیازی فیزیولوژیک، ذهنی، احساسی، اجتماعی و فرهنگی در زندگی انسان است و از طریق این نیازها ریشه ای گسترده در تار و پود زندگی بشر یافته که رابطه زیستی و فیزیولوژیک با مغز آدمی دارد. ریتم، محرک بیولوژیک و یک ملودی مولد لذت خوشی و خیال انگیزی است؛ به همین دلیل، کوچک ترین کنش ریتمیک و نوای موزون روح و جسم را بر می انگیزد و تحریک می کند. موسیقی نیازی شناختی است. با توجه به موسیقی، دنیایی از زیبایی ها، رمز و راز صوت ها، هماهنگی ها و وحدت اجزا و ارضای خیال انگیزی ها گشوده می شود و ذهن از ورود به تصورهای تازه، الهام و خلق افکار جدید لذت می برد.
از نظر هگل، این جان آدمی است که از موسیقی متأثر می شود. از دیدگاه او نغمه موسیقی تا بن جان شنونده راه می یابد و با عوامل ذهنی او یکی می شود. میزان و ضرب در موسیقی همچون شعر کار ویژه خود را دارند و حکمت ضرب و راز تسلط شگفت آور آن بر جان شنونده در این نکته نهفته است که نفس آدمی چیزی را معادل خویشتن در آن می یابد.
«علامه محمد تقی جعفری در کتاب خود(موسیقی از دیدگاه فلسفی- روانی) می گوید: مخاطب حقیقی این هنر مغز و روان انسان است نه حس بینایی و نه حس شنوایی؛ زیرا این دو حس چیزی جز واسطه انتقال اصوات فیزیکی به مغز و روان انسان ها نیست. تیز گوش ترین انسان ها که دریافت درونی از موسیقی ندارند هیچ درکی درباره آن نمی توانند داشته باشند حتی تفسیر و چگونگی برداشت انسان هایی که در یک جامعه یا پوشش یک فرهنگ و یک محیط و سرگذشت زندگی می کنند گوناگون می باشد. یکی شدن(وحدت)نغمه موسیقی با جان آدمی از مهم ترین مسائل علوم انسانی مخصوصاً آن قسمت از علوم است که مربوط به سطوح عمیق«نفس» می باشد»­­.[1]
­حال سؤال بنیادین این مقاله آن است که موسیقی چه تأثیری بر روح و روان آدمی می تواند داشته باشد و یا به عبارت دیگر، آیا موسیقی علاوه بر روح و روان بر جسم انسان نیز تأثیرگذار است؟
در دوره های اولیه تمدن، انسان موسیقی را قدرتی سحر آمیز می دانست که قادر بود به نیروهای ناشناخته مانند ارواح، اشباح، جن و پری که ساخته و پرداخت تصورات او بود فایق آید. در آن زمان برای رهایی از آزار این موجودات ناشناخته با راه های ابتدایی مانند به صدا در آوردن حنجره،به هم کوبیدن چوب ها یا به داخل نی دمیدن، صداهایی شبیه موسیقی در می آورد و به تدریج سرودها و موسیقی مذهبی اولیه را شکل داد و به این گونه، موسیقی که قادر بود بر ترس انسان از ارواح و اشباح خبیث غلبه کند به وجود آمد و حتی در همان زمان برای درمان بعضی از بیماری های خاص از موسیقی کمک گرفته می شد.
ارسطو برای نخستین بار به قدرت روانپزشکی موسیقی اشاره کرد. به عقیده او موسیقی می تواند انفعالات شدیدی در روحیه انسان به وجود آورد که برای برطرف کردن حالات بیماری بسیار مؤثر است.
«پونتویک عقیده داشت که انسان با دریافت ارتعاشات معینی که با ساختمان بدن و روان او هماهنگی دارد واکنش مثبت نشان می دهد و نام این حالت را «رزونانس روانی» گذاشت. بر اساس این نظر هر کس رزونانس روانی خاصی دارد و اگر رزونانس روانی در بیمار معینی مورد مطالعه قرارگیرد،می توان با تعیین ارتعاشات خاص که در او مؤثر است به درمان بیماری پرداخت».­[2]
«در طی پنج دهه گذشته بیش از سه هزار پژوهش تجربی و نظام مند پیرامون موسیقی درمانی در زمینه های مختلف پزشکی،روانپزشکی و توانبخشی های مختلف انجام شده است. مهم ترین پژوهش در زمینه پزشکی و تأثیر موسیقی در درمان بیماری ها را استندلی در سال 1992 انجام داد.وی در این پژوهش 129 متغیر(علائم پزشکی)را مورد پژوهش قرار داد که از کل 129 متغیر تنها 4 متغیر تأثیر مثبت نگرفتند».[3]
در پاسخ به این پرسش که بهترین موسیقی برای درمان بیماران کدام است؟رزمری با ک کر[4] می گوید: من به تجربه دریافته ام موسیقی که بیمار در سال های نخستین زندگی به آن خو کرده است بهترین اثر درمانی را روی او دارد.
«طبق تحقیقات انجام شده(بوشارلت.آپاریسیو و همکاران1987)موسیقی بر احساسات تأثیر بسیاری دارد و تخیل را بر می انگیزد و در تجربه حالت های درونی دخالت می کند».[5]
پژوهشگران پس از انجام روانکاوی روی پاسخ ها نتیجه گرفتند موسیقی آرام(کلاسیک)بر حافظه،تصورهای دوران کودکی و بیان نیازهای احساسی بیماران اثر می گذارد و موسیقی هیجانی(راک)تنش و استرس های درونی را بر می انگیزد و همزمان توانایی های بیمار را برای مقابله با اضطراب فعال می کند.
از سوی دیگر«دی پل و گرین» (1991)در پژوهشی اثر موسیقی آرام بخش و محرک بر آستانه درد،پوست،ضربان قلب و فشار خون 10 زن اندازه گیری کردند.نتایج آزمایش نشان داد که موسیقی آرام بخش آستانه تحمل درد را افزایش داده اما بر آستانه پوستی اثری نداشت.در مقابل موسیقی محرک و هیجانی هر دو آستانه درد و پوستی را افزایش داده است».[6]
محققان تأثیر سه سبک موسیقی،شامل موسیقی کلاسیک،موسیقی فیلم های والت دیزنی و موسیقی الکترونیک را بر خُلق کودکان مطالعه کردند و پس از شنیدن موسیقی،پرخاشگری، افسردگی و علائم بدنی کودکان بررسی و مقایسه شد.نتایج نشان داد موسیقی والت دیزنی در تغییر خلق به طور بارزی مؤثر تر از دو نوع دیگر موسیقی بود.کودکان افسرده مانند کودکان عادی به سبک های مختلف موسیقی پاسخ دادند اما به دلیل علاقه کمتر نیاز بود تا مدت زمان بیشتری به موسیقی گوش دهند. پژوهشگران معتقدند که یک برنامه موسیقی می تواند به طور مؤثر سلامت روانی کودکان را تقویت کند.موسیقی همراه با داستان و شوخی برای کاهش درد در کودکان بیمار بسیار مؤثر است.
پروفوسور هانس باتسیان در زمینه تأثیر بر رشد کودکان تحقیقات وسیعی انجام داده است. طبق تحقیقات وی، کودکانی که بیشتر تحت آموزش موسیقی بودند از لحاظ قابلیت های احتمالی و فعالیت های گروهی بهتر از کودکانی هستند که تحت آموزش قرار نگرفته اند. همچنین تأثیر موسیقی بر روی کودکان حس تخریب گرایی و عصبانیت آن ها را به طور چشمگیری کاهش می دهد.طبق تحقیقات باتسیان رشد مثبتی که در هوش کودکان ایجاد می شود را باید مدیون معاشرت فشرده آن ها با موسیقی دانست. کودکانی که در آغاز از نظر هوش ضعیف بودند در نتیجه آشنایی با موسیقی از نظر هوشی رشد یافتند.
افراد میانسال در مقایسه با پیران و کودکان تأثیر بیشتری از موسیقی دریافت می کنند و اینکه تأثیر موسیقی به نسبت شدت، سطح درد و درجه اضطراب در صورتی که درد علامت اصلی تشخیص باشد، در مقایسه با مواردی که درد علامت اصلی تشخیص نباشد بیشتر است. همچنین تأثیر موسیقی بر دردهای موقتی مانند دندان درد یا سردرد از تأثیر آن بر دردهای عمیق مثل جراحی و سرطان بیشتراست.
«استونر(1990)در یکی از پژوهش های خود در مورد دریافت موسیقی هنگام عمل جراحی می نویسد:موسیقی به عنوان یک واسطه نمادین و محرک زیبا شناختی می تواند بسیاری از ترس ها و اضطراب های ناشی از مسائل مبهم و ناشناخته را تسکین ببخشد.»[7]
بیماران تحت عمل جراحی وقتی به موسیقی دلخواه خود گوش می دهند شرایط درونی بهتر و آرامش بیشتری نسبت به دیگران دارند.
یک متخصص اعصاب در مدویل[8] پنسیلوانیا راهی برای مقابله با بیماری های عصبی پیدا کرده و آن نواختن طبل است.
«دکتر باری بیت من[9]در تحقیقاتش به این نتیجه رسیده است که یک ساعت نواختن طبل، سیستم ایمنی بدن را فعال می کند و از اضطراب می کاهد.»[10]
ریتم، ملودی و هارمونی بسیاری از نقاط مغز را تحریک و بسیاری از صدمات وارده به مغز از جمله لکنت و اختلالات عاطفی را ترمیم می کند.«آن بلاد[11]محقق در زمینه روانشناسی اعصاب در مؤسسه اعصاب و روان مونترال و دانشگاه مگ گیل در باره پاسخ های عاطفی کسانی که گوش هایشان برای شنیدن موسیقی تربیت شده است نسبت به موسیقی تحقیقاتی انجام داده است که نشان می دهد: قسمت های مختلف مغز به هارمونی های موسیقیایی دلپذیر پاسخ می دهند و فعال می شوند.هنگامی که موسیقی دلپذیر نیست، هر چه فرد بیشتر به آن گوش می دهد قسمت راست مغز که نسبت به احساسات حساس تر است فعال می شود و در هنگامی که موسیقی دلپذیر است قسمت های دیگری در سمت چپ و راست مغز فعال می شود.»[12]
روش مناسب در افزایش سرعت یادگیری،موسیقی است.افرادی که با موسیقی آموزش می بینند مغزشان سریع تر رشد می کند.برخی موسیقی ها هنگامی که به طرز صحیح اجرا شوند می توانند اثرهای مثبت بر یادگیری و طرز برخورد و نگرش فرد داشته باشند. موسیقی وسیله ای قوی است و وقتی به مفهوم آن توجه کنیم می تواند تغییرات مثبت و منفی چشمگیری در زندگی مان داشته باشد.
«دکتر گدتفرید شلانگ[13]از مرکز پزشکی بوستون طی گزارشی اعلام کرد که مخچه مردانی که موسیقی یاد گرفته اند بزرگ تر از مردانی است که نواختن ساز را بلد نیستند.»[14]
موسیقی درمانی برای درمان انواع بیماری ها مورد استفاده قرار می گیرد.دامنه کاربردی این روش فقط به بیماری هایی که به نوعی به کاهش یا فقدان حافظه ارتباط پیدا می کند محدود نیست.بلکه افرادی هم که دچار اختلالات حرکتی بخصوص پارکینسون هستند، از موسیقی درمانی رنج خواهند برد.
موسیقی به دلیل جذاب بودن می تواند در وجود همه کس و در سطوح و واکنش های مختلف بدنی و روانی به راحتی و با احساس خوشایندی نفوذ کند. بنابر پژوهش های انجام شده بر روی بیمارانی که در حالت بیهوشی کامل(اغما)به سر می بردند، مشاهده شد که در ابتدا قبل از دریافت موسیقی واکنش و پاسخ بیمار در کمترین حد قرار دارد؛ اما پس از دریافت موسیقی شرطی واکنش ها تقویت می شود. در این آزمایش موسیقی توانسته حرکت های جانبی سر، دهان و چشمک زدن بیماران را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
در نتیجه گیری کلی می توان گفت؛ موسیقی انسان را به تفکر و فضایی لایتناهی فرو می برد و او را به سمت تفکر انتزاعی و پیچیده سوق می دهد. موسیقی،احساس ها و حرف ها را منتقل می سازد و هرگاه احساس ها و افکار به دلایلی از قبیل حجب، ناتوانی، ممنوعیت، مهار و سرکوب یا طرد شوند موسیقی می تواند با بیانی زیبا چهره از حجاب درون برکشد و احساس ها را در هاله ای از ایمنی و همدلی جاری سازد.انسان از این خاصیت موسیقی در کاهش فشار های روانی و درونی خود بهره جسته است. موسیقی های سبک قدیم معمولاً محبوبیت بیشتری دارند،موسیقی سبک،کمتر بیماران را دچار اضطراب و خشم می کند.بعضی از بیماران سالخورده به سرود های مذهبی واکنش خوبی نشان می دهند.در مورد این بیماران بدترین انتخاب،موسیقی های راک، جاز، پولکا و موسیقی های رزمی- میهنی است(بخصوص مارش های نظامی). اگر می خواهید بیمار آلزایمری حسابی جوش بیاورد برایش از این نوع موسیقی ها پخش کنید!در پایان می توان به کلام بلاد استناد کرد که می گوید:
«روزی این تحقیقات به ما کمک خواهند کرد که بفهمیم چگونه می توانیم با انواع مختلف موسیقی اختلالات گوناگون را درمان کنیم».
پانویس ها:



[1]موسیقی از دیدگاه فلسفی و روانی، علامه محمد تقی جعفری، انتشارات یاران علوی، تهران 1384، ص117
[2]نشریه ابرار8/2/79
[3]کاربرد های موسیقی درمانی نوشته ژاکلین اشمیت بترز، ترجمه دکتر علی زارده محمدی، انتشارات اسرار دانش1381، ص85
[4] Rosemary Bakker
[5]کاربردهای موسیقی درمانی، همان، ص130
[6]همان، ص113
[7]همان، ص108
[8] Meadville
[9] Dr. Barry Bittman
[10]جین.ای.آلن؛تأثیر موسیقی بر اعصاب درمانی، ترجمه هانا تهرانی، ماهنامه مقام موسیقیایی،7 می، ش15(مهرماه1383)، ص64
[11] Anne Blood
[12]نشریه تخصصی موسیقی، مقام موسیقیایی، کریستین دیوید اولسون، مترجم زینب زیبایی، س8، آبان84، ص27
[13] Dr. Gottfried Schlang
[14]همان
 
 
منابع:
1.      موسیقی از دیدگاه فلسفی و روانی،علامه محمد تقی جعفری، انتشارات یاران علوی
2.      کاربرد های موسیقی درمانی،نوشته ژاکلین اشمیت بترز، ترجمه دکتر علی زاده محمدی،انتشارات اسرار دانش
3.      نشریه ابرار، 8/2/79
4.      نشریه تخصصی موسیقی- مقام موسیقیایی- سال8، مرداد84، -بهمن 84
 

نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال